تعطیلی مدارس چه بلایی بر سر یادگیری و سلامت روان آورد؟
پژوهشها نشان میدهد آموزش مجازی و تعطیلیهای مکرر مدارس، علاوه بر افت تحصیلی، استرس، افسردگی و مشکلات اجتماعی دانشآموزان را افزایش داده است.
تعطیلیهای مکرر و افزایش روزهای آموزش مجازی
در سال تحصیلی گذشته، مدارس شهر تهران حدود ۳۵ روز بهصورت غیرحضوری برگزار شدند. آلودگی هوا، سرما و ناترازی انرژی از جمله عوامل اصلی این تعطیلیها بوده است.
این روند در سال جاری نیز ادامه یافته و باعث شده دانشآموزان روزهای زیادی را بهجای حضور در کلاسهای حضوری، در بستر آموزش آنلاین سپری کنند. همین مسئله این پرسش جدی را مطرح کرده است که آیا آموزش مجازی میتواند جایگزین کامل آموزش حضوری باشد یا خیر.
افت تحصیلی؛ پیامد قابل اندازهگیری آموزش آنلاین
آمارها نشان میدهد از سال ۱۳۹۸ و همزمان با گسترش آموزش مجازی، روند افت تحصیلی در میان دانشآموزان قابل مشاهده بوده است. بررسی میانگین نمرات نهایی پایه دوازدهم در رشتههای مختلف این موضوع را تأیید میکند.
میانگین نمرات رشته علوم تجربی از ۱۳.۷۷ در سال ۱۳۹۸ به ۱۲ در سال ۱۴۰۳ رسیده است. در رشته ریاضی این عدد از ۱۳.۲۸ به ۱۱.۸۲ و در رشته علوم انسانی نیز از ۱۰.۷۶ به ۹.۱۳ کاهش یافته است.
وزیر آموزشوپرورش نیز تعطیلی مدارس را یکی از عوامل اصلی این افت تحصیلی دانسته و تأکید کرده تعطیلیهای ناخواسته تأثیر قابل توجهی بر کاهش کیفیت یادگیری داشته است.
چرا آموزش مجازی به اندازه کلاس حضوری مؤثر نیست؟
کارشناسان علوم تربیتی معتقدند بسیاری از دانشآموزان به یادگیری حضوری عادت دارند و تطبیق با محیطهای دیجیتال برای آنها آسان نیست. این موضوع میتواند باعث خستگی ذهنی، کاهش کیفیت یادگیری و حتی ترک تحصیل شود.
از سوی دیگر، فضای خانه معمولاً پر از عوامل حواسپرتی است. تلویزیون، تلفن همراه، بازیهای ویدیویی و مسئولیتهای خانوادگی تمرکز دانشآموز را کاهش داده و فرآیند یادگیری را مختل میکند.
افزایش استرس و مشکلات روانی دانشآموزان
پژوهشهای جهانی نشان میدهد آموزش از راه دور برای بسیاری از دانشآموزان استرسزاتر از آموزش حضوری است. در یک مطالعه، بیش از ۷۱ درصد دانشآموزان اعلام کردهاند آموزش آنلاین فشار روانی بیشتری برای آنها ایجاد میکند.
همچنین تحقیقات دانشگاهی نشان داده نوجوانانی که بهطور کامل آنلاین تحصیل کردهاند، احساس ارتباط اجتماعی کمتری داشته و مشکلات بیشتری در حوزه سلامت روان گزارش کردهاند.
مدرسه؛ محیطی برای رشد اجتماعی و هیجانی
روانشناسان تأکید میکنند مدرسه فقط محل یادگیری دروس نیست، بلکه فضایی برای شکلگیری مهارتهای اجتماعی و هیجانی است. تعامل با همسالان، کار گروهی، رقابت سالم و یادگیری مدیریت احساسات، بخش مهمی از رشد کودک را تشکیل میدهد.
دوری از مدرسه، فرصت تجربه این تعاملات را کاهش داده و میتواند حس تعلق اجتماعی، اعتمادبهنفس و توانایی مدیریت هیجانات را تضعیف کند. به باور کارشناسان، بسیاری از این مهارتها در فضای آنلاین قابل جایگزینی کامل نیستند.
آموزش آنلاین؛ مکمل یا جایگزین؟
کارشناسان بر این باورند که ابزارهای دیجیتال میتوانند بهعنوان مکمل آموزش حضوری مورد استفاده قرار گیرند، اما جایگزینی کامل آنها با مدرسه حضوری، پیامدهایی در حوزه تحصیلی و سلامت روان به همراه خواهد داشت.
با وجود گذشت بیش از شش سال از تجربه آموزش مجازی، هنوز برنامهریزی منسجمی برای جبران تعطیلیها، مانند برگزاری کلاسهای جبرانی یا جابهجایی بخشی از تعطیلات تابستانی، بهطور جدی اجرا نشده است.
