معلمان دیگر ملزم به تدریس صفحهبهصفحه کتاب نیستند | اختیار بیشتر مدارس

سیدمهدی باقریان، مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی ابتدایی و متوسطه نظری، با تشریح رویکرد جدید برنامه درسی دوره اول ابتدایی اعلام کرد در زیستبوم جدید، کتاب درسی همچنان جایگاه خود را حفظ میکند اما آموزش صرفاً به اجرای صفحهبهصفحه کتاب محدود نمیشود و معلمان و مدارس متناسب با اقتضائات خود، اختیار بیشتری برای سازماندهی فرایند یاددهی و یادگیری خواهند داشت. این برنامه امسال در حدود ۲۰۰ مدرسه در استانهای مختلف در مرحله الگوسازی قرار دارد.
حرکت از کتابمحوری به برنامهمحوری
سیدمهدی باقریان، مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی ابتدایی و متوسطه نظری، در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم با تشریح رویکرد جدید برنامه درسی دوره اول ابتدایی گفت: در زیستبوم جدید برنامه درسی، کتاب درسی همچنان جایگاه خود را حفظ میکند، اما قرار نیست آموزش صرفاً به اجرای صفحهبهصفحه کتاب محدود شود؛ بلکه تحقق اهداف آموزشی و تربیتی در اولویت قرار دارد و معلمان و مدارس متناسب با اقتضائات خود، اختیار بیشتری برای سازماندهی فرایند یاددهی و یادگیری خواهند داشت.
سابقه کتابمحوری در نظام آموزشی
وی با اشاره به سابقه کتابمحوری در نظام آموزشی کشور اظهار کرد: نظام آموزشی ما طی سالهای متمادی بر اساس انتظارات و کارکردهایی که از کتاب درسی تعریف شده بود سامان پیدا میکرد و کتاب درسی به منبع اصلی آموزش تبدیل شده بود. اگرچه طراحان برنامه درسی چنین هدفی نداشتند، اما در عمل برنامه درسی به کتاب درسی و مدرسه به کلاس درس تقلیل پیدا میکرد و در نتیجه بخشی از انتظارات بهحق جامعه از نظام تعلیموتربیت محقق نمیشد.
مطالبه سند تحول بنیادین
باقریان افزود: در سند تحول بنیادین آموزشوپرورش مصوب سال ۱۳۹۰ نیز یکی از مطالبات اصلی، حرکت از کتابمحوری به برنامهمحوری است. در رویکرد برنامهمحوری همچنان نظام آموزشی متمرکز وجود دارد و این مسئله بهخودیخود ایراد محسوب نمیشود؛ چراکه نظام متمرکز میتواند اهداف و انتظارات عملکردی نظام تعلیموتربیت را بهصورت روشن و یکسان مشخص کند. مسئله این است که تاکنون بهدرستی از ظرفیتهای مثبت این تمرکز استفاده نشده است.
تدوین راهنمای عمل برنامه درسی
مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی با اشاره به زیستبوم جدید برنامه درسی در دوره اول ابتدایی ادامه داد: یکی از اقدامات مهم در این رویکرد، ترجمه اسناد تحولی، انتظارات جامعه و اقتضائات روز به زبانی روشن و قابل اجرا در مدرسه است. بر همین اساس، برنامهای تربیتی شامل آموزش و فعالیتهای پرورشی، تحت عنوان «راهنمای عمل برنامه درسی» برای هر دوره تحصیلی تدوین میشود که این برنامه در دوره اول ابتدایی مشخص شده است.
واگذاری اختیار و مسئولیت بیشتر به مدارس
وی با بیان اینکه شفافسازی برنامه درسی، زمینه واگذاری اختیار و مسئولیت بیشتر به مدارس را فراهم میکند، گفت: وقتی اهداف، انتظارات و چارچوبهای برنامه درسی مشخص باشد، مدرسه میتواند متناسب با شرایط و اقتضائات خود فرایندهای تعلیموتربیت را سازماندهی کند. در این الگو، قرار نیست کتاب درسی مانند گذشته صفحهبهصفحه اجرا شود؛ بلکه مهمتر از آن تحقق اهداف نظام تعلیموتربیت است.
راهنمای برنامه درسی برای هر کتاب
باقریان تصریح کرد: برای هر یک از کتابهای درسی، راهنمای برنامه درسی در نظر گرفته شده است که انتظارات عملکردی، اهداف و مسیر آموزش را مشخص میکند. در چنین شرایطی معلم بهجای آنکه صرفاً نگران رسیدن به صفحات مشخصی از کتاب باشد، بر تحقق اهداف آموزشی و تربیتی تمرکز میکند.
استفاده منعطف از کتاب درسی
وی افزود: در زیستبوم جدید، کتاب درسی همچنان یکی از اجزای اصلی بسته آموزشی است، اما معلم باید بتواند با نگاهی منعطف و متناسب با شرایط کلاس و مدرسه از آن استفاده کند و محتوای آموزشی را با اقتضائات محیط یادگیری خود تطبیق دهد.
تجربه نظامهای آموزشی دیگر کشورها
مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی در ادامه با اشاره به تجربه نظامهای آموزشی دیگر کشورها اظهار کرد: حتی در کشورهایی که از نظام برنامه درسی غیرمتمرکز برخوردارند و آزادی عمل بیشتری برای مدارس در نظر گرفتهاند، تولید کتاب درسی همچنان به ناشران و مجموعههای تخصصی محدودی سپرده میشود؛ چراکه تألیف و انتشار کتاب درسی به صلاحیتها و ویژگیهای نهادی خاصی نیاز دارد و هر ناشری توان انجام این کار را ندارد.
نقش کتابهای درسی در وحدت محتوایی
وی با تأکید بر نقش کتابهای درسی در ایجاد وحدت محتوایی و گفتمانی در کشور گفت: سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی تلاش میکند بستههای آموزشی متناسب با استانداردهای مورد انتظار نظام آموزشی کشور تدوین کند. اکنون هدف این است که ظرفیت کتابهای درسی به فرصتهای آموزشی متناسب با شرایط بومی و اقتضائات مناطق مختلف تبدیل شود.
روند اجرای طرح
باقریان درباره روند اجرای این طرح گفت: این برنامه سال گذشته در ۸ مدرسه استان تهران اجرا شد و امسال در حدود ۲۰۰ مدرسه در استانهای مختلف کشور، با حداقل دو مدرسه در هر استان، در مرحله الگوسازی قرار دارد. پیشبینی شده است پس از ارزیابی نتایج این مرحله، زمینه گسترش سراسری آن در سال آینده فراهم شود.


