مرز باریک تربیت و سلطه؛ چرا مفهوم والدگری در ایران باید بازتعریف شود؟
دکتر محمدمهدی سیدناصری، حقوقدان و پژوهشگر حقوق کودکان، در گفتوگو با خبرآنلاین هشدار داد والدگری سلطهجو و کنترلگر که با منطق گذشته اداره میشود، حقوق بنیادین نسل آلفا (کودکان امروز) را نقض و جامعهای بیاعتماد میسازد. وی تأکید کرد زمان بازتعریف مفهوم والدگری از «مالکیت و سلطه» به سمت «مسئولیت مشترک و همزیستی» فرا رسیده است.
تحلیل ریشهها و پیامدهای والدگری سلطهجو
سیدناصری با اشاره به ریشه روانی این رفتار، گفت والدین سلطهجو اغلب خود قربانی سرکوب یا اضطراب کنترلی هستند و الگوی گذشته را بازتولید میکنند. نتیجه چنین محیطی، پرورش دو نوع کودک است: مطیع و خنثی یا طغیانگر و گریزپا که در هر دو حالت اعتماد و امنیت روانی نابود میشود. به گفته وی، این چرخه به تدریج جامعهای میسازد که در آن «ترس جای اعتماد» را میگیرد و با شهروندانی خاموش، بیاعتماد و فاقد قدرت گفتوگو روبهرو خواهد شد.
نسل آلفا و ضرورت بازتعریف «ولایت» در حقوق
به نوشته اخبار فرهنگیان، این حقوقدان با اشاره به ویژگیهای نسل آلفا (متولدین بعد از ۲۰۱۰) که در معرض اطلاعات گسترده و مهارتهای تفکر انتقادی است، گفت تربیت اقتدارگرای سنتی نه تنها پاسخگو نیست، که مقاومت و شکاف عاطفی ایجاد میکند. وی خاطرنشان کرد نظامهای حقوقی معاصر، مفهوم «ولایت» را از مالکیت به «امانتداری و مسئولیت در قبال کرامت کودک» بازتعریف کردهاند. سیدناصری با استناد به کنوانسیون حقوق کودک و قانون حمایت از کودکان و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹، تأکید کرد کنترلگری افراطی که موجب اضطراب یا تحقیر روانی شود، مصداق نقض حقوق کودک و شکلی از «خشونت نرم» است.
چهار پیامد اجتماعی خطرناک و پنج راهکار برای تحول
سیدناصری چهار پیامد خطرناک سلطهگری را برشمرد:
– شکاف نسلی و بحران گفتوگو
– اضطراب و خودکمبینی در بزرگسالی
– بازتولید چرخه خشونت در نسل بعد
– کاهش اعتماد اجتماعی
وی برای تحول، پنج راهکار ارائه داد:
– آموزش مهارتهای والدگری مثبت توسط مدارس و رسانهها
– گسترش خدمات مشاوره خانواده در مراکز عمومی
– ترویج گفتوگو و مشارکت خانوادگی به عنوان تمرین دموکراسی
– آگاهیبخشی حقوقی به والدین درباره قوانین حمایت از کودک
– تغییر گفتمان فرهنگی از طریق رسانهها برای جایگزینی «مسئولیت» به جای «سلطه»
از خانواده اقتدارگرا به نخستین مدرسه دموکراسی
سیدناصری در پایان تصریح کرد: «تربیت حقیقی آن است که کودک در کنار والدین رشد کند، نه زیر سایه آنان.» وی خانواده مبتنی بر احترام و گفتوگو را «نخستین مدرسه دموکراسی» خواند و تأکید کرد بازتعریف والدگری از یک مسئولیت فردی به یک ضرورت اجتماعی و اخلاقی برای ساختن آیندهای دموکراتیک و اعتمادمحور است. این هشدار در شرایطی مطرح میشود که شکاف نسلی و چالشهای تربیتی به یکی از دغدغههای اصلی جامعه ایران تبدیل شده است.
