چرا کودکان از تحصیل بازمیمانند؟ نگاهی به ۵ استان بحرانی و دلایل پنهان ترک تحصیل
افزایش فقر، بیسوادی والدین، اشتغال کودکان و فاصله جغرافیایی از مدرسه از عوامل اصلی بازماندگی تحصیلی در ایران هستند.
بازماندگی از تحصیل؛ مسئلهای چندوجهی
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با انتشار گزارشی تحلیلی، بازماندگی از تحصیل را نتیجهای از زنجیرهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، جغرافیایی و آموزشی دانست. این گزارش نشان میدهد فقر تنها یکی از متهمان ماجراست و عوامل دیگری چون بیسوادی والدین، فاصله مدرسه، تبعیض جنسیتی و کیفیت پایین آموزش نقش تعیینکنندهای دارند.
مهمترین دلایل بازماندگی از تحصیل
۱. فقر و مشکلات اقتصادی
خانوادههایی با درآمد پایین، کودکان را مجبور به ترک تحصیل یا کار همزمان با تحصیل میکنند.
حتی در مدارس رایگان، هزینههای غیرمستقیم مانند حملونقل بازدارندهاند.
طبق مطالعات، یک سوم موارد بازماندگی از تحصیل ناشی از فقر است.
۲. اشتغال کودکان در سن تحصیل
مطالعات نشان میدهد کار کودک در سالهای اخیر حتی در کنار تحصیل افزایش یافته.
در برخی مناطق، درآمد بر آموزش اولویت یافته است.
۳. تحصیلات پایین والدین و بیسوادی
کودکان والدین بیسواد بیشتر در معرض ترک تحصیل قرار دارند.
خانوادههای بدون درک ارزش آموزش، کمتر پیگیر ادامه تحصیل فرزنداناند.
۴. سرپرستی زنان در خانوادههای فقیر
نرخ زنسرپرستی در خانوادههای دارای کودک بازمانده، دو برابر دیگر خانوادههاست.
فقر زنانهشده نقش میانجی مهمی در این پدیده دارد.
۵. ترجیحات فرهنگی و جنسیتی
باورهای مردسالارانه و مسئولیتسپاری به دختران باعث ترک تحصیل آنان در سنین ۱۱ تا ۱۴ سالگی میشود.
این ترجیحات حتی با حذف فقر درآمدی، همچنان پابرجا هستند.
نقش عوامل جغرافیایی و زیرساختی
محرومیت مناطق، نبود مدرسه در دسترس، مسیرهای ناایمن و فقدان زیرساختهای مناسب، نقش مهمی در بازماندگی دارند. کودکانی که در مناطق روستایی یا حاشیهای زندگی میکنند، به دلیل نبود دسترسی مناسب به مدرسه، بیشتر در معرض ترک تحصیل هستند.
راهکارها و سیاستهای پیشنهادی
✅ حمایتهای چندلایه:
حمایت نقدی، تغذیهای و کالایی برای کاهش فشار اقتصادی.
ارائه خدمات مشاورهای و مددکاری اجتماعی از طریق مدارس.
✅ ارتقاء محیط مدرسه:
ایجاد محیطهای امن، زنده و انگیزشی در مدارس محروم.
تقویت ارتباط خانه و مدرسه از طریق بازدیدهای منزل و مشارکت والدین.
✅ تمرکز بر مدارس پرریسک:
شناسایی مدارس با تراکم بالای فقر و مداخلات هدفمند.
ارائه آموزشهای مکمل و خدمات سلامت به دانشآموزان آسیبپذیر.
