افزایش بازماندگان از تحصیل؛ نقش بحرانهای هویتی و اجتماعی در ترک مدرسه
علیرغم کاهش نرخ ترک تحصیل، تعداد بازماندگان از تحصیل در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ افزایش یافته و مشکلات هویتی و اجتماعی از علل اصلی آن هستند.
✅ افزایش بازماندگان از تحصیل؛ بحرانی پنهان در دل آمار کاهشی ترک تحصیل
علیرغم کاهش نرخ رسمی ترک تحصیل، آمارهای سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ نشان از رشد نگرانکننده بازماندگان از تحصیل دارد. بر اساس دادههای رسمی، شمار این گروه از ۹۰۲ هزار نفر در سال ۱۴۰۱-۱۴۰۲ به بیش از ۹۲۸ هزار نفر در سال جاری افزایش یافته است.
✅ بیشترین بازماندگان در دوره دوم متوسطه
۵۵۸ هزار نفر از بازماندگان مربوط به مقطع متوسطه دوم هستند؛
در مقطع ابتدایی، این رقم از ۱۵۶ هزار نفر به ۱۷۱ هزار نفر رسیده است؛
و در دوره اول متوسطه به ۱۹۸ هزار نفر افزایش یافته است.
✅ کاهش نرخ ترک تحصیل؛ اما…
در همین بازه زمانی، آمار ترک تحصیل از ۲۸۷ هزار نفر به ۲۴۷ هزار نفر کاهش یافته است. اما این به معنای کاهش واقعی بازماندگی نیست، چراکه بسیاری از کودکان اصلاً وارد چرخه آموزش نمیشوند یا مدارک لازم برای ثبتنام ندارند.
✅ ریشههای چندوجهی بازماندگی از تحصیل
👈 دلایل اصلی بازماندگی:
👈 فقر و ناتوانی مالی خانوادهها
👈 اشتغال کودکان و کار کودک
👈 باورهای غلط فرهنگی
👈 بیماریهای صعبالعلاج
👈 مهاجرت و فقدان مدارک هویتی
👈 نبود زیرساخت حمل و نقل یا مدرسه در مناطق دورافتاده
✅ دستگاههای مسئول در زیستبوم بازماندگی
🔹 نقش وزارت کشور و سازمانهای تابعه:
تبادل برخط اطلاعات مهاجران و کودکان لازمالتعلیم با وزارت آموزش
شناسایی کودکان فاقد شناسنامه و معرفی به نهادهای حمایتی
تخصیص اعتبار برای مقابله با آسیبهای اجتماعی و جذب بازماندگان
همکاری شهرداریها در حملونقل رایگان و مناسبسازی معابر
🔹 وزارت رفاه، بهزیستی و شورای عالی رفاه:
👈 ارتقای سطح معیشتی خانوادههای دهک پایین
👈 ارائه بستههای حمایتی (تغذیه، نوشتافزار، پوشاک و…)
👈 توسعه آموزشهای مهارتی برای نوجوانان شاغل یا ساکن مناطق محروم
👈 اشتراکگذاری دادهها برای شناسایی دقیق کودکان در معرض ترک تحصیل
🔹 وظایف سازمان ثبت احوال:
👈 ارائه بهموقع دادههای اسمی کودکان در سن تحصیل
👈 تسهیل در صدور شناسنامه برای کودکان فاقد مدارک سجلی
👈 شناسایی کودکان دارای مادر ایرانی و پدر خارجی و رفع موانع هویتی آنان
✅ قانون، قضا و حمایت از حق تحصیل کودکان
👈 وزارت دادگستری و اجرای قانون حمایت از اطفال:
👈 جلوگیری از کار غیرقانونی کودکان توسط کارفرمایان
👈 پیگیری قضایی ممانعت والدین از تحصیل فرزندان
👈 فعالسازی دادستانها به عنوان مدعیالعموم برای بازگرداندن کودکان به مدرسه
✅ جمعبندی
افزایش بازماندگان از تحصیل در ایران تنها یک آمار نیست؛ زنگ هشداریست برای سیاستگذاران. اگرچه وزارت آموزشوپرورش نقشی محوری دارد، اما حل این بحران بدون هماهنگی و مسئولیتپذیری نهادهای مختلف ممکن نیست. فقر، بیهویتی و بیعدالتی آموزشی، آینده صدها هزار کودک را تهدید میکند و نیازمند اقدام فوری و منسجم است.
